با دروغ همراه نشویم

وب‌سایتی با عنوان «خبرگزاری ایرانشهر» روز گذشته (۷ آذر ۹۴) در خبری همراه با انتشار چند عکس نیمه‌عریان از یک زوج جوان در کشوری غیر از ایران، مدعی شد که این عکس‌ها متعلق به دختر یکی از فرماندهان عالی‌رتبه سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران است.

 بلافاصله دو سایت؛ که یکی عمر و اعتبارکی در بین رسانه‌ها دارد، و دیگری نورسیده است و هنوز زبانش برای سنجش اعتبار باز نشده، با ذوق‌زدگی عکس و خبر را بازنشر نمودند.

 در یک نگاه ساده می‌شد با احتمال بسیار بالا حدس زد که این عکس‌ها با آن اندازه از عریانی نزد دختر، نمی‌تواند متعلق به فرزند یک فرمانده عالی‌رتبه و مشهور سپاه باشد.

نه این‌که چنین چیزی ممکن نباشد ــ  که هست ــ اما بسیار بعید و دور از ذهن.

با این توصیف پیش از توجه به توصیه‌ و مرام‌نامه‌های رسانه‌ای، عقلانی‌ترین رفتار آن‌ست که آدم نسبت به صحت این خبر و عکس، اندکی تردید به خرج داده و در بازنشر آن کمی تأمل کند و دنبال اعتبار منبعی باشد که خبر را منتشرکرده و اگر اعتبار منبع تایید شد، احتمال خطا در منابع معتبر را هم لحاظ کند و باز هم اندکی بیش‌تر در بازنشر تامل و تردید کند.

همه این تاملات را موخر بر اصلی اساسی و ارزش‌مند که معتقد است باید به حریم خصوصی شهروندان احترام گذاشت عرض می‌کنم و با این پیش‌فرض بحث می‌کنم که بازنشرکنندگان اصلا نمی‌خواهند به این اصل اخلاقی توجهی داشته باشند، والا با قبول و توجه به این اصل بحث من به قول فلاسفه «از حیز انتفاع ساقط است.»
 
با این همه اما منتشر‌کننده اولیه عکس و خبر، بدون کم‌ترین توجه به اصول حرفه‌ای رسانه و خبر، خبر و عکسی را که یا در صحت آن تردید داشت، یا با شیطنت و با نیت سوء و به‌قصد تخریب شخص، سازمان یا نظام سیاسی منتشر کرده بود.

بازنشرکنندگان ثانویه هم نه عنایت مختصری به عقلانیت نشان داده بودند، نه به اصول مرام‌نامه رسانه‌‌‌ای و خبر را بازنشر کرده‌اند.

 به فاصله کم‌تر از یک روز سایت خبرگزاری ایرانشهر، بدون کم‌ترین توضیح، اصلاحیه یا عذرخواهی از مخاطبین یا سوژه مورد بحث، عکس و خبر را از خروجی خود حذف کرده‌استَ. اما عکس در یک رسانه و عکس و خبر به نقل از ایرانشهر در رسانه دیگر موجود است و حالا از منابع ثانویه کپی، بازنشر و دست‌به‌دست می‌شود.

حالا رسانه‌های جاعل منتشرکننده این دروغ پیش از همه در چاهی گرفتار می‌شوند که خود برای دیگران کنده بودند. اما در این فقره آن‌ها که به عمق چاه سقوط می‌کنند، تنها رسانه‌های جاعل و دروغ‌ساز و بازنشکنندگان نیستند، در چنین شرایطی همه آن‌ها که در مخالفت با شخص، سازمان یا نظام سیاسی با جاعلان هم‌داستان هستند، اما به قواعد اخلاقی وفادارند نیز در خطر سقوط به چاه قرار دارند.
 
برای جلوگیری از خطر این‌گونه رسانه‌ها، گروه‌ها و افراد، باید با مشاهده چنین جعلیاتی، بلافاصله آن‌را تکذیب و توصیه عمومی کرد که از بازنشر آن خودداری شود.

جدای از زیان سیاسی چنین اشتباهاتی برای یک جریان سیاسی خاص، کم‌ترین زیانی که از این دروغ‌سازی‌ و شایعه‌پراکنی‌ها متوجه جامعه می‌شود، لطمه‌خوردن اعتماد عمومی جامعه در نگاه کلان و افزایش ریسک اعتماد نزد همه شهروندان در تعامل با یک‌دیگر، و در نتیجه کندی کنش مثبت اجتماعی است.

 رخوت و افسرگی عمومی و اجتماعی همه جامعه را فرا می‌گیرد و ترمیم چنین وضعی زمان و هزینه بسیار می‌برد.

مسابقه دروغ‌گویی

 «دروغ» به مهمترين ويژگي انتخابات دهم رياست جمهوري تبدیل شد،ودر این فرایند نامیمون آنچه بیش از پیش ضربه خورد و شکست، اعتماد عمومی و فاصله گرفتن شدید جمعیت شهروندان جامعه از حاکمیت بود.این فاصله البته یک پروژه تمام شده نیست و فرایندی است که لحظه به لحظه تبدیل به شکافی عمیق بین سطوح عالی مدیریت کشور و شهروندان معمولی جامعه می شود. ودر این ویژگی و اتفاق ناگوار متاسفانه شخص ریس جمهور محترم نهم و منتخب معرفی شده دهم بیشترین نقش را به عهده دارد.

آنچه به عنوان اعتماد عمومی شهروندان یک جامعه از آن یاد می شود یکی از بزرگترین و مهمترین ابزار حمایت و پشتوانه قدرت و اعتماد به نفس دولتمردان است.از این رو در کشورهای توسعه یافته ابزار مدرن اطلاعاتی (رسانه ها، کانالهای متعدد ماهواره ای و تلوزیونی،روزنامه ها ،اینترنت و....)سعی می کنند با انتقال و گردش سریع اطلاعات و اخبار ضمن آنکه چون شمشیر داموکلس دائما بالای سر دولتمردان حضور داشته باشند از طرفی دیگر بیشترین کمک را به افزایش اعتماد عمومی در سطح جامعه می نمایند.این غولهای رسانه ای در کشورهای توسعه یافته بزرگترین ابزار برای اعمال فشار توسط اقشار فرودست اجتماع بر دولتمردان بالای هرم مدیریتی کشور هستند.چنین است که اگر خبری از یک خرابکاری کوچک،یک سوءاستفاده از قدرت ،یک فساد ....به دست یک رسانه کوچک بیافتد دولتمردان بلافاصله برای ترمیم اعتماد ضربه خورده بیشترین اقدامات (استعفا ،اخراج ،استیضاح و...)را انجام و اخبار آن را در اختیار رسانه ها قرار می دهند.

شکی نیست که اعتماد عمومی در کشور به شدت از روند بیش از حد"دروغ"طی چند ماه گذشته ضربه خورده و در سطح بین المللی نیز جو بی اعتمادی عجیبی بر علیه ایران شیوع یافته است.طی چند روز گذشته اخبار طرح بررسی فرا خواندن سفرای اتحادیه اروپایی از تهران،لغو سفر ریس جمهور به لیبی؛لغو سفر پادشاه عمان به ایران و .. در صدر اخبار خارجی ایران قرار گرفته است.اما طرفه آنکه گویا دولتمردان ایران نه تنها از افزایش بیش از پیش این بی اعتمادی داخلی و خار جی ناراحت نیستند ،بلکه خوشحال هم هستند.

پس از گذشت بیست روز از روز رای گیری هیچ اقدام سازنده برای کاهش این بی اعتمادی از طرف مدیریت سیاسی کشور صورت نگرفته است.

سالهای آغازین دهه پنجاه در یک روز سیزده بدر، رادیوی ایران یک "مسابقه دروغ "را طرح و اعلام کرد به کسی که بهترین "دروغ "را بگوید،از طرف رادیو یک پیکان سفید اهدا خواهد شد .مردم دست بکار ساخت دروغهای شاخدار و جالب شدند.یکی زنگ زد که از صبح زود برای سیزده به در از خانه خارج شده ام و آنقدر کنار خیابان منتظر تاکسی ایستاده ام که زیر پایم علف سبز شده و مشغول گره زدن علفها(سبزیها)هستم خلاصه رقابت شیرینی بر سر برنده شدن پیکان صفر در گرفت .پایان برنامه هنگام غروب مجری برنامه اعلام کرد برنده پیکان خود ما هستیم چون بزرگترین دروغ را ما گفتیم :اصلا پیکانی در کار نبوده است.

ظاهرا دولتمردان حاضر ایران به امید پیکان صفر نشسته اند./

+ نوشته شده در جمعه دوازدهم تیر 1388ساعت 7:58 توسط علی مصلحی