خبرنویسی بودن ابتدایی‌ترین استانداردها

وزیران امور خارجه روسیه و بلاروس در تماسی تلفنی، مخالفت خود را با تلاش‌ها برای مداخله خارجی در امور داخلی کشورها از جمله ایران اعلام کردند.

به گزارش ایرنا از وزارت امور خارجه بلاروس،‌ سرگئی لاوروف و ماکسیم ریژنکوف امروز (سه‌شنبه) در این تماس تلفنی، نسبت به حل‌و‌فصل سریع اوضاع در جمهوری اسلامی ایران ابراز امیدواری کردند.

وزیران امور خارجه روسیه و بلاروس در این تماس تلفنی هم‌چنین درباره وضعیت جمهوری بولیواری ونزوئلا پس از اقدام آمریکا در حمله به این کشور و ربایش رئیس‌جمهور آن گفت‌وگو کردند.

لاوروف و ریژنکوف در این تماس تلفنی هم‌چنین در مورد مسائل جاری روابط دوجانبه، برنامه جلسات و رویدادهای آینده در سطوح عالی روسیه و بلاروس بحث و گفت‌وگو کردند.

پیش از این نیز دبیر شورای امنیت روسیه در گفت‌وگوی تلفنی با همتای ایرانی خود، تلاش نیروهای خارجی برای دخالت در امور داخلی ایران را به‌شدت محکوم کرد.

سرگئی شویگو دوشنبه در تماس تلفنی با علی لاریجانی دبیر شورایعالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، همچنین جان‌باختن شماری از ایرانیان در وقایع اخیر را تسلیت گفت.

▪️
در این خبر ایرنا به‌نقل از خبرنگارش در مسکو، اصلا مشخص نشده که این تماس‌های تلفنی در چه سطحی و بین چه کسانی صورت گرفته‌است.

یعنی بدیهی‌ترین اصول ارزش‌های خبری را که ندارد، از فقدان اغلب عناصر و صورت‌بندی استاندارد یک خبر هم رنج می‌‌برد و رنج می‌دهد. 

 این مبتذل‌کردن خبرنویسی آن‌هم در شرایطی که هر تک‌حرف در رسانه، میلیاردها تومان هزینه می‌برد، یعنی حیف‌ومیل خزانه شهروندان.

این خبر که در حالی در خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی منتشرشده که دسترسی شهروندان به اینترنت و حتی پیامک کاملا از بین رفته و معلوم نیست این محدودیت تا کی ادامه خواهد داشت. 

اصولا نظام‌ها در زمان بحران تلاش می‌کنند با انتشار خبر‌ها با محتوای جعلی، اما با استاندارد‌های درست خبرنویسی سر شهروندانش را گرم کند. 

بدا به‌حال نظامی که هم صورتش زشت است، هم ذات و ذهن‌اش و هم مرده‌شور ترکیب‌اش را ببرد هم تجزیه‌اش را. 
 

احترام نگه داریم تا احترام نگه‌دارند

«فوت کرد»، «درگذشت»، «مُرد»، «رخ در نقاب خاک کشید»، «دار فانی را وداع کرد»، «رحلت فرمود»، «به شهادت رسید»، «به هلاکت رسید»، و چند فعل و ترکیب دیگر هستند که بر مفهوم از بین یا از دنیا رفت یا «مرگ» دلالت می‌کنند. 

در «هوش کلامی» و «خبرنویسی» به کاربران آموزش می‌دهند از افعال و واژه‌های متناسب با شخصیت سوژه استفاده کنند. در خبرنویسی حتی توصیه می‌شود، واژه و فعل طوری انتخاب‌شود که نماینده بی‌طرفی رسانه و خبرنگار باشد. 

برخی از قواعد خبرنویسی مشمول استثناهایی هم هست. مثلا رعایت احترام سوژه خیلی در خبر مرسوم نیست، ولی در مورد رهبر جمهوری اسلامی ایران، و مراجع عظام تقلید، احترام ضروری است و باید از افعال جمع در مورد خبرهای مربوط به آن‌ها استفاده کرد. 

این قاعده جهان‌شمول است و مشمول پاپ رهبر کاتولیک‌های جهان، خاخام بزرگ یهودیان، ملکه یا شاه برخی از کشور‌ها هم می‌شود. 

با این وصف در خبرها در مورد مرگ «ملکه الیزابت» باید به این استثناها توجه، و حرمت او را در خبرنویسی به‌خاطر داشت. 

سیمای جمهوری اسلامی ایران از لحظه درگذشت ملکه الیزابت تا ساعاتی بعد از آن، در زیرنویس خبری برای این خبر از فعل ــ‌ اگر نگویی‌ایم غیرمحترمانه دستکم کم‌احترام ــ مُرد استفاده کرد.  

این کار علاوه بر این‌که خلاف اصول اخلاقی روزنامه‌نگاری و خبرنویسی است، از منظر سیاسی و دیپلماتیک هم رفتار اشتباهی تلقی می‌شود. 

ایران در شرایط حاضر نیاز به تنش‌زدایی شدید در روابط خارجی با اکثر کشور‌ها و خصوصا کشورهای اروپایی دارد، و بی‌توجهی به چنین ظرافت‌‌های ساده‌ای می‌تواند به انزوای بیشتر کشور و در نتیجه گسترش آنتروپی و کاهش سرمایه اجتماعی منجر شود.

منصف باشیم

 تیتر؛ «انتقاد بی‌سابقه از کارنامه قبولی حجتی»، به هیچ عنوان مطالب گفت‌وگوی ایسنا با وزیر اسبق جهاد کشاورزی را نمایندگی نمی‌کند و براساس بدیهی‌ترین اصول خبر و تیترنویسی غلط است.

تردیدی نیست که در وزارت جهاد کشاورزی کارهای غلط می‌شود. اصلا ایسنا بگوید کجا نمی‌شود؟ اما این‌که تیتر به‌گونه‌ای تنظیم شود که تمام اشتباهات تلنبارشده‌ در یک وزارت‌خانه ـ که متغیرهای متعدد در دوره‌های مختلف در ایجاد آن دخیل بوده‌اند ـ را مستقیما متوجه شخص وزیر کند، هم می‌تواند ناشی از بی‌تجربگی در تنظیم تیتر باشد، هم ناشی از سوء‌نیت، که در مورد بالا به‌رغم آن‌که نباید اهل پیش‌داوری باشم، اما احتمال سوءنیت را در تنظیم این تیتر پررنگ‌تر می‌بینم.
این پیش‌داوری را از آن‌ جهت پررنگ مطرح می‌کنم، که مطالب بدنه گفت‌وگو آن‌قدر غلیظ که تیتر وزیر را زیر سئوال می‌برد، علیه وزیر نیست و مصاحبه‌شونده با انصاف بسیار بیشتری، وزیر و دوران ۴ ساله او را نقد کرده و به عنوان راه‌کار هم گفته است که برای حل این مشکلات باید مسائل زیرساختی و بنیادین در وزارت‌خانه تغییر کند نه وزیر.
استفاده از صفت در تیتر هم مگر در موارد خاص مجاز نیست که در اینجا از صفت بی‌سابقه استفاده شده.
فارغ از این‌ها، «انصاف» یکی از اصول نخستین اخلاقی کار رسانه است، که در تنظیم این تیتر مورد بی‌اعتنایی جدی ایسنا قرارگرفته است.