چون نداری رزق کم‌تر آفرین

 در مصر قحط‌سالی شد؛ مردم نان!نان! می‌گفتند و از گرسنگی می‌مردند. بسیاری مرده بودند؛ آن‌هایی هم که نیم‌جانی داشتند، به خوردن مرده‌ها مشغول بودند.

دیوانه‌ای این مردنِ مردم و نبودنِ نان را که دید گفت: ای خداوند دین و دنیا! وقتی که به اندازه‌ی کافی روزی نداری، کمتر بیافرین!

گفت: ای دارنده‌ی دنیا و دین       
 چون نداری رزق، کمتر آفرین!
منطق‌الطیر ـ عطار نیشابوری

اسم اعظم خدا نان است

مردی از دیوانه‌ای پرسید: «اسم اعظم خدا را می‌دانی؟»
دیوانه گفت: «نام اعظم خدا، "نان" است اما این را جایی نمی‌توان گفت.»

مرد گفت: «نادان! شرم کن! چگونه اسم اعظم خدا، نان است؟»

دیوانه گفت: «در قحطی نیشابور چهل شبانه‌روز می‌گشتم، نه
هیچ جایی صدای اذان شنیدم، و نه درِ هیچ مسجدی را باز دیدم؛
از آن‌جا بود که فهمیدم نام اعظم خدا و بنیاد دین و مایه‌ی اتحاد مردم نان است».
مصیبت‌نامه.عطار نیشابوری.ص۳۵۹ 

آزادی

 به ایران درودی:
پیش از تو
           صورت‌گران
                     بسیار
از آمیزه‌ی برگ‌ها
                    آهوان برآوردند؛

یا در خطوطِ کوهپایه‌یی
                          رمه‌یی
که شبان‌اش در کج‌وکوجِ ابر و ستیغِ کوه
                                                  نهان است؛
یا به سیری و سادگی
در جنگلِ پُرنگارِ مه‌آلود
گوزنی را گرسنه
که ماغ می‌کشد.
تو خطوطِ شباهت را تصویر کن:
آه و آهن و آهکِ زنده
دود و دروغ و درد را. ــ
که خاموشی
               تقوای ما نیست.
 □
 سکوتِ آب
می‌تواند خشکی باشد و فریادِ عطش؛
سکوتِ گندم
می‌تواند گرسنگی باشد و غریوِ پیروزمندِ قحط؛
همچنان که سکوتِ آفتاب
                              ظلمات است ــ
اما سکوتِ آدمی فقدانِ جهان و خداست:
غریو را
تصویر کن!
 
عصرِ مرا
در منحنی‌ تازیانه به نیش‌خطِ رنج؛
همسایه‌ی مرا
بیگانه با امید و خدا؛
و حرمتِ ما را
که به دینار و درم برکشیده‌اند و فروخته.
 □
تمامی‌ِ الفاظِ جهان را در اختیار داشتیم و
آن نگفتیم
           که به‌کار آید
چرا که تنها یک سخن
                          یک سخن در میانه نبود:
ــ آزادی!
 
ما نگفتیم
تو تصویرش کن!
 
احمد شاملو. ابراهیم در آتش.۱۴ اسفندِ ۱۳۵۱